Mersin Kızkalesi ve Susanoğlu: Çukurova'nın Yazlık Başkenti

I. Saat 14.00: Susanoğlu Kumsalı, Bici Bici Buzu ve Klima Tahliyesi

1994 yılının kavurucu bir temmuz öğlesiydi. Saat tam 14.00’tü.

Mersin Susanoğlu sahilinde hava sıcaklığı kırk iki dereceyi gösteriyordu.

Klima motorlarının tahliye hortumlarından plastik kovalara şıp şıp su damlıyordu.

Flamingo Sitesi’nin on ikinci kat balkonunda Adanalı pamuk tüccarı Cumali Bey oturuyordu.

Üzerinde beyaz pamuklu atleti vardı. Elindeki hasır yelpazeyi hızla sallıyordu.

Karşıda masmavi Akdeniz dalgaları sığ kumsala tembelce vuruyordu.

Çocuklar kollarında siyah traktör şambiyelleriyle kumsala koşuyordu.

Kumsalda seyyar bici bici tezgahı duruyordu.

Usta, dev kalıp buzları metal rende ile hızla traşlıyordu.

Kırmızı gül şerbeti ve pudra şekeri karlı kaselerin üstüne döküldü.

Kızgın güneş altında eriyen buzlar çocukların ağzında kayboldu.

Nişastalı bici tatlısı sıcağa karşı tek ilaçtı.

Sıcağın ağırlığı kumsal boyunca hissediliyordu.

Aşağıdan sitenin bahçe kapısına Adana plakalı beyaz bir minibüs yanaştı.

Minibüsün içinden Cumali Bey’in kayınbiraderi ve ailesi indi.

Cumali Bey balkondan aşağıya doğru elini salladı:

— “Vay Mahmut! Geldiniz mi nihayet?”

— “Geldik enişte geldik! Adana sıcaktan kavruluyor.”

— “Asfalt erimiştir şimdi Taşköprü’de.”

— “Termometre kırk sekiz dereceyi vurdu dün.”

— “İyi yaptınız, yukarı çıkın hemen, klima açık.”

— “Çocuklar dayanamadı, doğruca denize koşuyorlar.”

— “Aç karnına girmesinler, yengeleri sıcak sıkma yaptı.”

— “Bagajda iki sandık Adana karpuzu var enişte!”

— “Yukarı taşıyın hemen, buzluğa atarız.”

— “Dört kangal da ev sucuğu getirdim, akşam mangala.”

— “Ağzının tadını bilirsin Mahmut, çabuk gelin!”

Minibüsün sürgülü kapısı gürültüyle kapandı.

Bagajdan boy boy valizler ve yer yatakları indirildi.

Çukurova’nın nemli sıcağından kaçan geniş aileler için burası bir sığınaktı.

Burada hayat bireysel değil, kalabalıklar halinde yaşanırdı.

On dört katlı devasa bloklar bu büyük göçü sırtlamaya hazırdı.

---

II. Çukurova’nın Kaçış Rotası: 50 Dereceden Akdeniz Serinliğine

Çukurova ovası yaz aylarında dev bir fırına dönerdi.

Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin getirdiği nem nefes aldırmazdı.

1970’li yıllara kadar Adanalılar Toros Dağları’ndaki yaylalara çıkardı.

Tekir, Namrun ve Pozantı yaylaları ağzına kadar dolardı.

Fakat 1980 sonrasında D-400 karayolu genişletildi.

Adana Otogarı’ndan kalkan otobüsler yarım saatte bir yolcu taşırdı.

Mersin Seyahat ve Çukurova Birlik minibüsleri dolup taşardı.

Yol üstündeki benzinliklerde soğuk meşrubat ve sıkma molaları verilirdi.

Ulaşım kolaylaşınca Çukurova’nın rotası aniden dağlardan deniz kıyısına kaydı.

Mersin-Silifke sahil bandı bir anda inşaat patlaması yaşadı.

Kızkalesi, Ayaş, Atakent ve Susanoğlu imara açıldı.

Eski Kapızlı çadır kampinglerinin yerini beton bloklar aldı.

Çukobirlik işçileri, memur sendikaları ve esnaf odaları kooperatifler kurdu.

Çukurovalı zengin çiftçiler arsalara ortak oldu.

Ege kıyılarında iki katlı villalar yapılırken Mersin’de gökdelenler yükseldi.

Çünkü Çukurova ailesi genişti. Tek katlı ev bu büyük nüfusa yetmezdi.

Sekiz, on, on beş katlı dev apartman blokları tasarlandı.

Binaların altına geniş otoparklar ve dev yüzme havuzları konduruldu.

Çukurova modernizmi işte bu devasa ölçekte vücut buldu.

---

III. D-400 Boyunca Yükselen Devler: Flamingo ve Çıtak Blokları

1985 ile 1995 yılları arasında Susanoğlu sahili tamamen dönüştü.

Portakal bahçeleri ve bataklık kamışlıkları kurutuldu.

Yerlerine Flamingo, Çıtak, Göksupark ve Susankent siteleri dikildi.

Binalar kumsala paralel olarak yüz metrelerce uzandı.

Her blokta yüzlerce daire vardı. Sitelerin nüfusu küçük bir ilçeyi aşıyordu.

Zemin katlara dev jeneratör odaları ve su depoları yapıldı.

Temmuz ayında asansörlerin bozulması en büyük felaket sayılırdı.

On beşinci kata merdivenle çıkan emekliler koridorlarda baygınlık geçirirdi.

Mimari tamamen rüzgar ve gölge hesabı üzerine kuruldu.

Geniş balkonlar dairelerin en önemli yaşam alanıydı.

Balkonlara lavabolar, tüpgazlı ocaklar ve barbeküler yerleştirildi.

Akdeniz’den esen imbat rüzgarı balkonlardan içeri dolardı.

— “Muzaffer Bey, klimayı kapattım, rüzgar çıktı.”

— “İyi yaptın hanım, cereyan yapsın ev biraz.”

— “Alt kattaki Adanalılar yine mangalı yaktı galiba.”

— “Kebap kokusu on ikinci kata kadar geldi vallahi.”

— “Kuyruk yağı kokuyor mis gibi, canım çekti.”

— “Akşama biz de közleriz patlıcanları, sıkma yaparız.”

— “Çocuklar havuzdan çıkmadı daha, çağır onları.”

— “Havuz suyu çorba gibi ısınmıştır şimdi.”

— “Asansör yine tek motorla çalışıyor, kalmasınlar içinde.”

— “Yöneticiye söyledim, elektrikçiyi bekliyorlarmış.”

Sitelerin ortak alanları tam bir festival alanı gibiydi.

Gündüzleri yüzlerce çocuk havuzda bağırış çağırış yüzerdi.

Havuz kenarında oturan anneler çekirdek çitlerdi.

Güneş batarken balkonlardan yükselen kebap dumanları gökyüzünü kaplardı.

Çukurova mutfağı sahile taşınmıştı.

---

IV. Salonda On Dört Kişi: Yer Yatağı ve Sıkma-Börek Seferberliği

Susanoğlu sitelerinde bir daire asla sadece dört kişilik değildi.

Cuma akşamı oldu mu Adana’dan minibüsler dolusu akraba akardı.

Teyzeler, amcalar, kuzenler, yeğenler aynı kapıdan girerdi.

Üç odalı bir dairede aynı anda on dört kişi konaklardı.

Yatak yetmeyince salonun ortasına pamuk yer yatakları serilirdi.

Balkonlara hasırlar atılır, üzerine nevresimler serilirdi.

Yaz geceleri balkonda yıldızların altında uyumak en büyük lükstü.

Sabah saat 07.00’de mutfakta hummalı bir seferberlik başlardı.

Tepsiler dolusu sıkma börek açılırdı.

Köy peyniri, çökelek, maydanoz ve bol tereyağı hamura sarılırdı.

Buz gibi sürahiler dolusu acılı şalgam masaya konurdu.

— “Gülseren Abla, sıkma hamuru bitti, yoğurayım mı yine?”

— “Yoğur kızım yoğur, uyanan sıkma istiyor.”

— “On beş tane sıkma yaptım, iki dakikada bitti.”

— “Bizim oğlanlar üçer tane götürür maşallah.”

— “Çayı büyük semaverde demledik, balkona taşıyın.”

— “Karpuz da kestik, kütür kütür buz gibi.”

— “Denize kaçta iniyoruz Gülseren Abla?”

— “Saat on bir olmadan inmeyin, güneş çarpar çocukları.”

— “Şalgam sürahisini de buzluğa koyun hemen.”

— “Koydum abla, içine de nane yaprağı attım.”

— “Denizde karpuz da soğutuyoruz, açılınca yeriz.”

— “Tuzlu su karpuzun kabuğunu çatlatmasın sakın?”

— “İple sıkıca bağladık iskeleye, dalga vurdukça soğuyor.”

Kahvaltı saatlerce sürerdi.

Tabaklar elden ele dolaşır, neşeli kahkahalar koridorlarda çınlardı.

Çocukların sırtında beyaz tuz kabukları parlardı.

Öğleden sonra perdeler çekilir, meşhur Çukurova siestası başlardı.

Evler derin bir sessizliğe gömülür, sadece klimaların uğultusu duyulurdu.

Kimse kalabalıktan şikayet etmezdi.

Aksine ev ne kadar kalabalıksa aile o kadar mutlu sayılırdı.

Bu durum Çukurova aşiret kültürünün modern apartmana uyarlanmış haliydi.

---

V. Akşam Piyasası: Kızkalesi Işıkları, Okey Masaları ve Şalgam

Saat 18.00 olduğunda güneş dağların arkasına devrilirdi.

Denizden esen nemli serinlik sahil kordonunu sarardı.

Susanoğlu ve Kızkalesi sahilinde geleneksel akşam piyasası başlardı.

Binlerce insan rengarenk yazlık kıyafetleriyle yürüyüşe çıkardı.

Seyyar tantuniciler, közde kestaneciler ve dondurmacılar sıraya dizilirdi.

Denizin iki yüz metre açığında duran tarihi Kızkalesi ışıklandırılırdı.

Kalenin sarı taşları gece karanlığında altın gibi parlardı.

Sitelerin zemin katlarındaki kafeteryalarda okey masaları kurulurdu.

Plastik taşların tahta ıstakalara vuruş sesi gece boyunca susmazdı.

— “Cumali Bey, okeyi attın yine masaya!”

— “Gözün kör olsun Mahmut, görmedin mi attığımı?”

— “Gördüm de inanmak istemedim enişte.”

— “Yaz oradan yüz puan haneme, cezayı kesin Mahmut’a.”

— “Garson! Dört tane acılı şalgam getir bize!”

— “Şalgamlar buzlu olsun evladım, taze olsun.”

— “Yanına da fındık fıstık koyuver tabakla.”

— “Kızkalesi’ne baksana Mahmut, ne güzel ışıldıyor bu gece.”

— “Tarihin içinde yüzüyoruz enişte, kıymetini bilene.”

— “Tantuniciye de sesleniver, dörder dürüm göndersin.”

— “Acılı olsun enişte, acısız tantuni yenmez buralarda.”

Masalarda siyaset tartışılır, pamuk fiyatları konuşulurdu.

Kadınlar kordon boyunda dondurma kuyruğuna girerdi.

Gençler kumsalda gitar çalıp şarkılar söylerdi.

Gece saat 01.00’e kadar sokaklar cıvıl cıvıldı.

Korku nedir, tehlike nedir kimse bilmezdi.

Herkes birbirini Adana’nın aynı mahallesinden tanırdı.

Karşılaştırma Unsuru	1985 - 1995 Kuruluş Yılları	2026 Günümüz Gerçekliği
Bina Tipolojisi	10-14 katlı kooperatif blokları	Yenilenmiş devasa rezidans siteleri
Hane Nüfusu	Daire başı 10-15 kişi (Geniş aile)	4-6 kişilik çekirdek aile ve kiracılar
Karakteristik Lezzet	Sıkma-börek, taze şalgam, bici bici	Fast-food, kafe menüleri, dondurma
Gündelik Mekan	Geniş barbekülü balkonlar, yer sofrası	Klimalı kapalı salonlar, modern balkon
Gece Yaşamı	Kordon yürüyüşü, okey turnuvası, çekirdek	Beach kulüpler, canlı müzik, kordon parkı

---

VI. Betonun Ortasında Sıcak Bir Akdeniz Masalı

Bugün Susanoğlu kıyısından geçtiğinizde o devasa bloklar hala dimdik durur.

D-400 karayolundan bakınca beton bir duvar gibi görünürler.

Fakat o beton duvarların ardında sıcacık bir insan coğrafyası saklıdır.

Balkonlarda kuruyan rengarenk havlular rüzgarda dalgalanır.

Kızkalesi’nin antik surları Akdeniz’in masmavi sularına bakar.

Cumali Bey’in oğlu Murat şimdi babasının oturduğu o balkonda oturmaktadır.

Yanında kendi çocukları ve yeğenleri vardır.

Mutfaktan yine sıcak sıkma börek kokusu gelmektedir.

Murat Bey aşağıdaki kumsala bakıp gülümser:

— “Babam bu evi ilk aldığında herkes çok uzak demişti.”

— “Şimdi Adana’dan bir saatte buradasın değil mi Murat?”

— “Yol kısaldı ama dostluklar hiç değişmedi çok şükür.”

— “Yer yatakları hala duruyor mu kilerde?”

— “Durmaz mı hiç! Dün gece balkonda yattı çocuklar.”

— “Yıldızları seyrederek uyumak başka yerde yok.”

— “Susanoğlu bizim ikinci memleketimiz oldu.”

— “Adana sıcağından buraya kaçmak ömre ömür katıyor.”

— “Haftaya amcamlar da geliyor, sofra daha da büyüyecek.”

— “Gelsinler başımızın üstünde yerleri var.”

— “Geniş aile olmak en büyük zenginliktir burada.”

Mersin Kızkalesi ve Susanoğlu siteleri, Çukurova insanının neşesini taşır.

Burası lüksün değil, samimiyetin ve kalabalık sofraların kalesidir.

Klima motorları gürültüyle çalışsa da,

Balkondan yükselen bir kahkaha bütün o gürültüyü silip süpürür.

Ve Akdeniz’in ılık suları, her yaz Çukurova’nın yorgunluğunu şefkatle yıkar.