Datça Palamutbükü Sahil Bakkaliyesinden Emanet Bisiklet: Paslı Zincirler ve Yokuş Aşağı Çift Kişi
Temmuz sıcağında saati 20 TL'den kiralanan 10 araçlık Bisan filosu; Casio saat rehin bırakılarak inilen yokuşta kopan fren telleri ve parmakları zifte bulayan zincir yağı.
I. Saat 14.10: Bakkal Rıza’nın Sundurması ve Pas Kokulu Filo
Temmuz sıcağının tepe noktasıydı. Saat tam 14.10’du. Datça Palamutbükü sahil yolunda sıcak asfalt eriyordu. Havaya keskin bir zift ve kuru çam kokusu yayılıyordu. Badem ve incir ağaçlarının arasından esen rüzgar koya serinlik getirmiyordu.
Sahil Bakkaliyesi’nin önünde sarı Uludağ gazoz kasaları yığılıydı. Dükkanın sahibi yetmiş yaşındaki Bakkal Rıza Amca hasır iskemlede oturuyordu. Rıza Amca elli yıldır bu bakkalı işletirdi. Bütün koyun dedikodusu ondan sorulurdu. Hangi sitede kimin kaldığını ezbere bilirdi. Kasadaki defterine veresiye borçlarını kurşun kalemle yazardı.
Bozuk paraları boş bir çay bardağına dolduruyordu. Çocuklara dik dik baktı:
— “Yine mi geldiniz haylazlar?”
— “Yolu boşaltın, kamyon geçecek!”
Dükkanın arkasındaki sundurma ise paslı bir bisiklet mezarlığı gibiydi. Çam iğneleri ve eski kartonlar arasında on adet araç bekliyordu. Altı adet vitessiz yeşil Pinokyo vardı. Üç adet çelik kadrolu kırmızı Bisan İhlas duruyordu. Bir adet de süngeri yırtık emektar Beldeyama yatıyordu.
Depo ısınmış makine yağı, küflü branda ve çürük kavun kokuyordu. Kapıda on üç yaşındaki Serdar ile kuzeni Murat dikiliyordu. Parmak arası plastik terlikleri sıcaktan yumuşamıştı. Mayolarının cebinde deniz suyundan büzüşmüş madeni paralar vardı.
Karşılarında çırak Vedat oturuyordu. Boynunda kirli beyaz bir havlu asılıydı. Ağzında sönmüş sigarayla bir bisikletin tekerlek somununu sıkıyordu:
— “Saati yirmi lira. İki kişi tek bisiklete binmek kesinlikle yasak!”
— “Selenin demirini yamultuyorsunuz sonra!”
— “Depozito vermeyen adama bisiklet falan yok!”
Serdar elindeki buruşuk bozuklukları dikkatle saydı. Toplam yirmi dört lira çıktı. Yazlık ekonomisinin acımasız kuralı devreye girdi:
— “Vedat Abi valla son paramız bu!”
— “Bak Murat’ın kolunda Casio F-91W saati var!”
— “Orijinal Japon malı, kronometreli ve su geçirmez!”
— “Bunu rehin bırakalım, saat üçe on kala getirmezsek saat sende kalsın!”
Vedat saati eline aldı. Yeşil gece lambası düğmesine bastı. Işık sarı kadranda parladı. Ardından kronometreye bastı: Bip! Dudak büktü:
— “İyi tamam, bırak saati masaya!”
— “Ama arka basamağa ikinci kişiyi bindirmek yok!”
— “Çamurluğu eğerseniz saati vermem, babana da hesap keserim!”
Filo teslim edildi. Seçilen araç yeşil bir Pinokyo 16 janttı. Kadrosunda eski elektrik kaynağı izleri vardı. Zinciri hafifçe sarkıyordu. Bu araç özgürlük değil, iki tekerlekli bir kaza davetiyesiydi.
II. Depozito Diplomasisi: Casio F-91W Saatler ve Rehin Kasası
Yazlık bakkallarında kiralama sistemi garip bir teminata dayanırdı. Müşteriler on bir ile on beş yaş arası mülksüz çocuklardı. Nakit depozito almak imkansızdı. Bu yüzden çocukluğun en değerli eşyaları rehin verilirdi.
Bakkal Rıza’nın tezgahının altındaki bisküvi kutusu rehin müzesi gibiydi. Kutunun içinde sayfiye adaletinin rehineleri dururdu. Her eşyanın piyasada kesin bir karşılığı vardı:
| Rehin Bırakılan Eşya | Kabul Edilen Değer | Risk Katsayısı | Bakkal Rıza’nın Tepkisi | İade Oranı |
|---|---|---|---|---|
| Casio F-91W Dijital Saat | 50 TL | Sıfır Risk (Su geçirmez) | “Pili zayıf ama koy kutuya.” | %95 (Baba korkusuyla kurtarılır) |
| Metal Zippo Çakmak | 75 TL | Yüksek Risk (Babadan aşırma) | “Bunu nereden çaldın velet?” | %70 (Çırak Vedat’a kalır) |
| Orijinal Walkman Kulaklığı | 20 TL | Orta Risk (Kablo arızası) | “Süngerleri yırtık ama neyse.” | %85 |
| Mermer Desenli Gazoz Açacağı | 10 TL | Düşük İtibar | “Bunu ne yapayım, para getir.” | %40 |
Bu rehin hukuku yazlık sitelerin temel adalet mekanizmasıydı. Bisiklet kaza yaparsa o bisküvi kutusundaki saat derhal haczedilirdi. Çırak Vedat’ın koluna ganimet olarak geçerdi. Babaya yakalanma korkusu ise çocuğu saati kurtarmaya zorlardı. Bakkal Rıza kasadaki eşyaları akşamları tek tek sayardı.
III. Kadroya İki Kişi Binme Sanatı ve Patlak Fren Teli
Bakkalın köşesi dönüldüğü an verilen sözler buharlaştı. Murat hemen Pinokyo’nun arka bagaj demirine yan oturdu. Ayaklarını iki yana açtı. Serdar ise selede ayağa kalkıp pedallara asıldı.
Minik tekerlekler seksen beş kiloluk yük altında inledi. Kadrodan gıcırtılar yükseldi: Çıt, tak, gırrr… Ön tekerlek havaya kalkacak gibi şahlandı. Serdar bütün ağırlığını gidona verdi.
Yolda sitenin sokak köpekleri havlayarak arkalarından koştu: Hav, hav, hav! Murat terliğini sallayarak köpekleri kovaladı. Hedef Gülbağ Sitesi’nin meşhur kırk derecelik dik yokuşuydu.
Yokuşun tepesine tırmanmak tam on beş dakika sürdü. Çocuklar kan ter içinde kaldı. Pedala her basışta dişliler sıyrıldı. Fakat asıl macera inişte başladı. Yokuşun sonu ana yola ve çöp bidonlarına çıkıyordu.
Serdar seleye yerleşti. Murat demire sımsıkı yapıştı:
— “Bırakıyorum Murat! Hazır mısın?”
— “Arkaya yaslan, ön tekerlek zıplamasın sakın!”
Bisiklet yerçekimiyle hızlandı. On beş, yirmi beş, kırk kilometre hıza ulaştı. Rüzgar kulaklarda uğuldadı. Terlikler pedaldan kaydı.
Yokuşun ortasında site yöneticisi Selami Bey’in beyaz Toros’u yola burnunu çıkardı.
Serdar panikle sağ elindeki ön fren koluna asıldı: Çaaaaat!
Fren kolu boşa çıktı. Paslı çelik tel koptu. Serdar’ın çıplak bacağına kırbaç gibi çarptı. Geriye sol eldeki arka kampana freni kaldı. Serdar mandalı sonuna kadar sıktı.
Fakat arka pabuç yıllar önce erimişti. Sürtünen metalden dumanlar ve korkunç bir çığlık yükseldi: Cıııııızzz! Hız hiç kesilmedi.
— “Serdar durdur şunu! Arabaya çarpıyoruz!”
— “Fren koptu oğlum! Terliğini yere sürt, bas asfalta!”
İki çocuk da plastik terliklerini asfalta bastı. Sürtünmeden geniz yakan bir yanık plastik kokusu çıktı. Terlik tabanı iki saniyede eridi. Sıcak zift Serdar’ın ayağına yapıştı.
Bisiklet kontrolden çıktı. Site girişindeki kum tepesine ve paslı çöp konteynerine yanlamasına bindirdi: Güüüm!
Toz bulutu dağıldı. Serdar kumun üzerinde sırtüstü yatıyordu. Murat çöp bidonunun kapağına sarılmış titriyordu. Yeşil Pinokyo’nun jantı ise sekiz çiziyordu.
IV. Zincir Atması ve Yağlı Parmakların Tişörte Sürülmesi Ritüeli
Kazadan kurtulunsa bile ikinci bela mutlaka gelirdi: Zincir atması. Kiralık bisikletlerin zinciri hiçbir zaman gergin olmazdı. En az iki bakla fazlası vardı. İlk tümsekte zincir ön dişliden sıyrılıp kadro ile ayna arasına sıkışırdı.
Zincir düştüğü an pedal boşa dönerdi. Çocuğun dizi büyük bir hızla demir gidon vidasına çarpardı. Bu darbe yazlık çocuklarının kaval kemiğindeki kalıcı morlukların baş sebebiydi.
Ardından ilkel tamir ayini başlardı:
- Bisiklet ters çevrilirdi. Sele ve gidon asfalta oturtulurdu.
- Yerden kuru bir ağaç dalı veya dondurma çubuğu aranırdı.
- Çubuk bulunamazsa vazgeçilirdi. Çıplak parmaklar devreye girerdi.
— “Dur eğilme sakın, zincir yine attı!”
— “Daldan çubuk bul, elini sürme simsiyah olursun!”
— “Annen o ellerle seni eve sokmaz vallahi!”
— “Çubuk girmiyor araya, çok fena sıkışmış!”
— “Çek elimi tut, asılacağım zincire… Hah oturdu!”
Operasyon biterdi ama fatura ağır olurdu. İki elin parmakları tırnak diplerine kadar zift gibi simsiyah sanayi yağına bulanırdı.
Bu yağ deniz suyuyla çıkmazdı. Normal sabun sadece köpüğü gri yapardı. Çaresi annenin banyoda çamaşır tozuyla cildi kanatana kadar liflemesiydi. Veya beyaz tişörte silinip suç ebedileştirilirdi.
Serdar ellerini mecburen şortunun arkasına sildi. Şortta iki adet dev siyah el izi kaldı. Bu iz akşam evde kopacak fırtınanın açık tapu senediydi.
V. Bisan vs. Pinokyo Hiyerarşisi ve Kasanın Önündeki Hesaplaşma
Sahil bakkalındaki filonun katı bir sınıf ayrımı vardı. Tıpkı yazlık siteler gibi bisikletler de kast sistemine bağlıydı:
- Bisan İhlas / Mountain Cat: Çelik borulu, 18 vitesli olduğu iddia edilen makinelerdi. Saati 25 liraydı. Bunu kiralayan çocuk sahilde hava atardı. Kızların önünden geçerken pedala asılıp arka tekerlek kaydırılırdı.
- Pinokyo 16 Jant: Ortadan katlanan ama paslandığı için kaynakla sabitlenen halk tipi canavarlardı. Saati 20 liraydı. İki kişi binilince selesi arkaya yatardı.
- Beldeyama Hurda Grubu: Boyası tamamen dökülmüş, tek pedalı kırık demir yığınıydı. Parası çıkışmayanlara 15 liraya zorla dayatılırdı.
Saat 15.30 oldu. Kiralama süresi yirmi dakika geçmişti. Üstelik Pinokyo’nun ön tekerleği yamulmuştu. Fren teli havada sallanıyordu.
Çocuklar bisikleti sürerek bakkala getirdi. Çırak Vedat dondurma dolabına yaslanmıştı. Kolundaki saate baktı:
— “Nerede kaldınız lan siz? Yarım saat geciktiniz!”
— “Bir saat parası daha yazıyorum deftere!”
Serdar ezilip büzüldü:
— “Vedat Abi valla yokuşta fren koptu, araba çarpıyordu!”
— “Kum yığınına girdik mecburen!”
— “Tekerlek biraz yalpalıyor ama çekiçle vurunca düzelir!”
Vedat tekere ayağıyla vurdu: Gırrrr! Kopuk teli tuttu:
— “Gitti güzelim İtalyan fren teli! Jant da sekiz çiziyor!”
— “Casio saati unutun siz, bu hasar yüz liradan aşağı çıkmaz!”
— “Saat bende kalıyor, babana da söyleyeceğim!”
Tam o sırada ekmek almaya gelen C Blok yöneticisi Fikret Öğretmen araya girdi:
— “Bırak Vedat çocuğu korkutmayı!”
— “O hurdanın freni geçen hafta da tutmuyordu!”
— “Ver çocuğun saatini, al şu yirmi lirayı helalleşin!”
— “Rıza’ya söyleyeceğim, bu paslı hurdaları kaldırsın kapıdan!”
Saat zorlukla kurtarıldı. Serdar saate bastı: Bip! Fikret Öğretmen çocuklara birer buz gibi Zafer gazozu ısmarladı. Çocuklar dükkanın önündeki taş bordüre oturdu. Gazoz kapağını demir korkuluğa vurup açtılar. Soğuk gazozu kana kana içtiler.
Serdar bacağındaki morluğa ve yağlı şortuna baktı. Hasar büyüktü. Akşam annesinden terlik yiyeceği kesindi. Ama yarın saat tam ikide o ceplerdeki son bozukluklarla yine o sundurmaya gelinecekti. Ve o yeşil Pinokyo yine o yokuştan aşağı sürülecekti. Çünkü çocukluk frenin koptuğu yerde hayata tutunmaktı. İki teker üzerinde rüzgara meydan okumaktı. Sitenin tozlu yollarında özgürlüğü kovalamaktı. Denizden gelen tuz kokusu saçlarına doldu. İki kuzen gülerek evlerinin yolunu tuttu.