Karasu Sahil Erozyonu ve Dalgalara Karışan Kooperatif Blokları: Mendirek Kavgası

I. 1995 Yazı: Sahil Caddesi’nde Yüz Metrelik Altın Kumsal

14 Temmuz 1995. Saat 11.00.

Sakarya Karasu sahilinde güneş yakıcıydı. Sahil boyu uzanan Doğu Karadeniz Caddesi tatilcilerle doluydu.

O yıllarda Karasu’nun önünde yüz metrelik devasa bir kumsal uzanırdı.

İnce siyah kumlar ufka kadar yayılırdı. Kumsalda voleybol sahaları kurulurdu. Tahta şezlonglar sıralanırdı.

Yazlık sitelerin bahçe kapısından çıkan çocuklar denize ulaşmak için yüz metre koşardı.

Kum öyle sıcaktı ki terliksiz basanların ayak tabanları su toplardı.

Bu sahil Ankaralı bürokratların ve Adapazarlı memurların rüyasıydı.

Maden Deresi ile Sakarya Nehri arasındaki kıyı şeridinde onlarca yapı kooperatifi inşa edilmişti.

Yakamoz Sitesi, Deniz Yıldızı Kooperatifi ve Çamlık Evleri art arda sıralanmıştı.

Her şey 1980’lerin sonundaki kooperatif broşürleriyle başlamıştı.

Broşürlerde renkli fotoğraflar vardı: “Denize 100 Adım Mesafede Sayfiye Cenneti!”

Ankara’daki bakanlık memurları maaşlarından artırdıklarıyla bu kooperatiflere üye olmuştu.

Emekli Karayolları Şube Şefi Vahit Bey balkonunda oturuyordu. Dürbünle denizi izliyordu.

Eşine keyifle seslendi:

— “Melahat! Bak bizim çocuklar kumsalın ortasında çadır kurmuş!”

— “Görüyorum Vahit, çok uzaklaştılar ama.”

— “Kumsal geniş hanım, koşup oynasınlar işte.”

— “Deniz çok dalgalı bugün, baksana köpüklere.”

— “Karadeniz bu Melahat, dalgasız olmaz.”

— “Açılmasınlar sakın, çeken akıntı var diyorlar.”

— “Merak etme, diz boyunu geçmezler.”

— “Öğle yemeğine ne hazırlayayım Vahit?”

— “Taze fasulye yap hanım, bahçeden kopardım.”

— “Akşama da mısır kaynatırız çocuklara.”

— “Harika olur hanım, Karasu mısırı tatlıdır.”

O günlerde kimse denizin bu kumsalı yutacağına inanmazdı.

Tapularda yazan “denize yüz metre mesafeli” ibaresi herkese güven veriyordu.

Fakat birkaç kilometre ötede balıkçı limanı için ilk kazıklar çakılmaya başlanmıştı.

Mendirek taşları denize döküldükçe tabiatın gizli dengesi sarsılıyordu.

---

II. Liman Mendireği ve Akıntı Yönünün Bozulması

1990’ların sonuna doğru Karasu Limanı mendireği yükseldi.

Devasa beton bloklar denizin akıntı koridorunu bıçak gibi kesti.

Doğudan batıya kum taşıyan kadim Karadeniz akıntısı aniden durdu. Kumlar mendireğin doğu tarafında birikmeye başladı.

Batı tarafında kalan yazlık kooperatifleri ise kumsalsız kaldı.

Her kış Karadeniz sahilden yüz binlerce ton kum kopardı. Götürdüğü kumun yerine yenisi gelemedi.

Kumsal hızla eridi. Yüz metrelik kumsal önce elli metreye indi.

Sonra yirmi metreye düştü. 2000’li yılların başında ise dalgalar artık doğrudan site duvarlarını dövmeye başladı.

Cankurtaranlar megafonlarla kumsalda nöbet tutuyordu. Rip akıntısı her geçen gün daha da yaklaşıyordu.

Site sakinleri kışın Karasu’ya geldiklerinde gözlerine inanamadı.

Vahit Bey bahçe kapısını açtığında kumsalın tamamen yok olduğunu gördü.

Bahçe duvarının dibinde devasa dalgalar patlıyordu:

— Güm! Güm! Güm!

— “Vahit! Kumsal nereye gitti?”

— “Deniz yutmuş Melahat! Bahçe çiti denizin içinde yüzüyor!”

— “Aman Allahım! Dalga oturma odasının camına vuruyor!”

— “Komşuları ara hemen! Kriz toplantısı yapıyoruz!”

— “Yönetim kurulu başkanı burada mı Vahit?”

— “Burada, o da şaşkın şaşkın denize bakıyor!”

— “Muhtara haber verelim hemen!”

— “Muhtar da çaresiz, kaymakamlığa dilekçe yazmışlar.”

— “Kaymakamlık ne demiş peki?”

— “Bakanlığa yazı yazdık bekliyoruz demişler!”

Yakamoz Sitesi’nin ön bahçesindeki çimler tuzlu suya teslim oldu.

Sardunyalar kurudu. Çocuk parkındaki salıncaklar denizin köpükleri arasında paslandı.

Karadeniz her fırtınada kooperatiften bir parça koparmaya and içmiş gibiydi.

---

III. Balkonların Altından Geçen Karadeniz Dalgaları

2010 kışında Karasu kıyılarında yüzyılın en büyük fırtınası koptu.

Poyraz dalgaları beş metre yüksekliğe ulaştı.

Deniz suyu Doğu Karadeniz Caddesi’ni bastı. Sahildeki yazlıkların birinci katları sular altında kaldı.

En büyük felaket Deniz Yıldızı Sitesi’nde yaşandı.

Deniz, blokların altındaki kum tabakasını tamamen oydu. Temel betonları açığa çıktı.

Birinci kat balkonlarının altı boşaldı. Balkonlar havada asılı kaldı.

Dalgalar doğrudan taşıyıcı kolonlara çarpmaya başladı.

Sabah olduğunda manzara tüyler ürperticiydi. Üç bloğun ön balkonları kopup denize düşmüştü.

Mavi boyalı demir korkuluklar sığ suda dalgalarla sallanıyordu.

Adapazarı’ndan koşan mülk sahipleri yıkık balkonların önünde toplandı.

Emekli Öğretmen Şükrü Bey gözyaşlarını tutamadı:

— “Otuz yıllık ikramiyem bu balkondaydı beyler!”

— “Şükrü Bey sakin olun, cana geleceğine mala gelsin.”

— “Ne canı kardeşim? Ev denizin ortasında kaldı!”

— “Belediye fen işleri rapor tutacakmış.”

— “Rapor tutsa ne yazar? Kolonlar çatladı!”

— “Bu gece fırtına devam ederse bina komple yıkılır!”

— “Eşyaları boşaltalım bari Şükrü Bey.”

— “Hangi eşyayı boşaltacaksın? Zemin su içinde!”

— “Televizyonu yukarı kata taşıyalım hiç olmazsa!”

— “Tutan tutsun bir ucundan, çabuk olun!”

Kooperatifin ortak yüzme havuzu çatladı. Havuzun mavi fayansları dalgalarla parçalandı.

İçine deniz suyu ve yosun doldu. Karadeniz kendi havuzunu kendisi inşa etmişti.

Site yönetimi acil toplantı yaptı. Beyaz plastik sandalyeler sular içinde yüzüyordu.

---

IV. Yatak Odasında Olta Nöbeti ve Gece Çatırtıları

Bu erozyon trajedisi zamanla absürt bir sayfiye mizahına dönüştü.

Yaz aylarında evi terk etmeyen inatçı sayfiyeciler balkonlarından olta sarkıtmaya başladı.

Artık balık tutmak için iskeleye gitmeye gerek yoktu.

Yatak odasının penceresini aralayanlar doğrudan denize misina atıyordu.

Vahit Bey salondaki çekyatta otururken oltanın ucundaki zili dinlerdi.

Zil çıngırdardı:

— Çıngır! Çıngır!

— “Melahat! Oltaya mırmır vurdu!”

— “Çek Vahit çek! Salona düşürme sakın!”

— “Kocaman bir istavrit bu Melahat!”

— “Pencereyi kapat sonra, içeri dalga sıçrıyor!”

— “Bu ev denize sıfır diye satıldı bize, şimdi sıfırın da altına indik!”

— “Tuz kokusundan uyuyamıyorum zaten Vahit.”

— “Olsun hanım, taze balık yiyoruz işte fena mı?”

— “Tavayı hazırla o zaman, akşama ziyafet var!”

— “Yağ kalmadı evde, bakkala kim gidecek bu dalgada?”

Fakat geceleri bu neşe yerini korkuya bırakırdı.

Gece saat 03.00’te Karadeniz kabardığında binanın temellerinden garip sesler yükselirdi.

Salondaki avize dalgaların şiddetiyle sallanırdı.

Betonarme demirlerin gerilme sesleri duyulurdu:

— Çatır! Çutur!

Uykusundan fırlayan aileler fenerlerle bodrum katına inerdi.

Suyun kolonları nasıl aşındırdığını korkuyla izlerlerdi.

Kimse yatağında huzurla uyuyamazdı. Herkes çantasını kapının arkasında hazır tutardı.

Çocuklar dalga sesinden yorganın altına saklanırdı. Karadeniz adeta binanın oturma odasında nefes alıp veriyordu.

Yıl	Kumsal Mesafesi	Binanın Durumu	Sakinlerin Ruh Hali
1995	100 metre	Kusursuz yazlık villa	Piknik ve mutluluk
2003	30 metre	Çitler denize sıfırlandı	Hafif panik ve şaşkınlık
2012	0 metre	Balkonlar denize gömüldü	İsyan ve mahkeme dilekçeleri
2026	Eksi 15 metre	Tahkimat arkası savunma	Absürt kabulleniş ve olta

---

V. Kamyon Kamyon Kaya Tahkimatı ve Mendirek Davası

Site sakinleri sonunda çareyi devlete başvurmakta buldu.

Ankara’da bakanlık koridorlarında onlarca dilekçe dolaştı.

“Mendirek yıkılsın!” diyenler ile “Kıyıya koruma duvarı yapılsın!” diyenler birbirine girdi.

Karasu Adliyesi’nde dava dosyaları raflara sığmadı. Bilirkişi heyetleri sahile geldi.

Kadastro haritaları açıldı. Haritadaki parsel sınırları denizin elli metre açığında kalmıştı.

Bilirkişi mühendisi haritaya baktı. Başını iki yana salladı:

— “Vahit Bey, sizin salon haritada görünüyor ama fiiliyatta hamsiler yüzüyor.”

— “Mühendis Bey, devlete güvendik kooperatife girdik!”

— “Haklısınız ama doğa kanunu tapu kanununu dinlemiyor.”

— “Peki zararımızı kim karşılayacak?”

— “Dava açacaksınız, mahkeme karar verecek.”

Sonunda büyük taş tahkimatı operasyonu başladı.

Dağlardan dinamitlerle patlatılan devasa bazalt kayaları Karasu sahiline taşındı.

Ağır tonajlı damperli kamyonlar sahil caddesini inletti. Kamyonların kasaları kalktı:

— GÜÜÜM!

Tonlarca ağırlığındaki siyah kayalar denizin içine döküldü.

Evlerin önüne yapay bir taş bariyer örüldü. Yazlıkların manzarası tamamen kapandı.

Balkona çıkanlar artık masmavi denizi göremiyordu. Karşılarında devasa kara kayalar yükseliyordu.

Vahit Bey tahta bastonuyla kayaların üstüne çıktı.

Karşı bloktaki komşusuna seslendi:

— “Gördün mü Tahsin? Manzaramız taş ocağına döndü!”

— “O taşlar olmasa bina şimdi batmıştı Vahit!”

— “Deniz yine de alttan çekiyor kumu.”

— “Bakanlık yeni mendirek yapacakmış batı tarafına.”

— “Geç kaldılar Tahsin, sahilin yarısı haritadan silindi!”

— “Olsun, tapumuz duruyor ya elimizde!”

— “Tapu duruyor da altındaki toprak gitti be komşu!”

— “Taşların arasına çimento döktürsek mi acaba?”

— “Çimento tutmaz Tahsin, Karadeniz hepsini söker atar!”

---

VI. Dalgaların Yuttuğu Parseller ve Kalan Son Duvar

Bugün Karasu sahilinde yürümek bir kıyamet sonrasını gezmeye benzer.

Eski Doğu Karadeniz Caddesi’nin asfaltı yer yer denizin altında kalmıştır.

Sarı boyalı kırık basamaklar doğrudan köpüklü sulara iner.

Eski kooperatif tabelaları paslanmış direklerde sallanır: “Huzur Tatil Köyü - 1989”.

Huzur çoktan gitmiştir. Geriye sadece vahşi dalgaların sesi kalmıştır.

Bazı blokların birinci kat pencereleri tuğlayla örülmüştür. Dalgaların camı kırmasını önlemek için kaleler yapılmıştır.

Yine de eylül akşamı güneş batarken bazı balkonlarda hala ışık yanar.

Vahit Bey ve eşi Melahat Hanım kırık balkonun sağlam kalan köşesinde oturur.

Tuzlu serpintiler yüzlerine vurur. Çay bardakları rüzgardan titrer.

Melahat Hanım hırkasına sarınır:

— “Gidelim mi artık Ankara’ya Vahit?”

— “Haftaya gideriz hanım. Şu fırtına bir dinsin.”

— “Ev altımızdan kayacak diye korkuyorum.”

— “Korkma Melahat. Bu temel sağlam çimentoyla atıldı.”

— “Karadeniz çimento dinler mi hiç?”

— “Dinlemez ama biz de pes etmeyiz.”

— “Seneye geldiğimizde bu balkon durur mu dersin?”

— “Kısmet Melahat, belki de denizin üstüne köprü kurarız.”

— “Çayını bitir de içeri geçelim, hava çok soğudu.”

— “Tamam Melahat, şu son dalgayı da göreyim.”

— “Işıkları söndür bari, içeri tuz girmesin.”

— “Söndürdüm Melahat, hadi içeri girelim.”

Uzakta dev bir dalga kabarır. Kaya tahkimatına çarpar. Beyaz köpükler gökyüzüne fırlar:

— ŞAAAŞŞ!

Ve Karasu’nun hırçın denizi, insan elinin bozduğu sahili santim santim geri almaya sabaha kadar devam eder.