Kilyos ve Şile Sahil Kooperatifleri: Karadeniz'in Huysuz Suyu ve Cankurtaran Düdükleri

I. Saat 11.20: Kilyos Kumsalı, Poyraz Uğultusu ve Tiz Düdük Sesi

Saat tam 11.20’ydi.

Kilyos Kumköy sahil kooperatifleri kumsalında poyraz aniden sertleşti.

Kuzeyden gelen serin hava dalgayı köpürttü. Deniz iki dakika içinde renk değiştirdi.

Açık yeşilden koyu kurşuni renge döndü. Dalgalar iki metreye ulaştı.

Kumsaldaki ahşap gözetleme kulesindeki genç cankurtaran ayağa fırladı.

Boynunda asılı duran paslanmaz çelik düdüğü ağzına götürdü.

Bütün gücüyle üfledi: Fiiiit! Fiiit! Fiiiiiit!

Tiz metalik ses rüzgarın uğultusunu yardı geçti.

Cankurtaran sarı uyarı bayrağını hızla indirdi. Yerine kıpkırmızı tehlike bayrağını göndere çekti.

Bu bayrak kesin denize girme yasağı demekti. Kırmızı bayrak rüzgarda kamçı gibi şakladı.

Fakat dalgaların tam ortasında elli yaşlarında bir adam hala inatla kulaç atıyordu.

Adam sitenin kıdemli maliki emekli hesap uzmanı İhsan Bey’di.

Kıyıya elli metre mesafedeydi. Dalgalar başına vuruyordu.

Cankurtaran megafonu kaptı. Sesi kumsalda çınladı:

— “Amca! Sudan çık hemen! Akıntı başladı!”

İhsan Bey başını sudan çıkardı. Elini havaya salladı.

— “Bir şey olmaz evlat! Bacaklarım açılıyor!”

— “Amca rip akıntısı var diyorum! Çık dışarı!”

— “Ben Heybeliada’da büyüdüm delikanlı! Denizden korkmam!”

— “Burası Marmara değil amca! Karadeniz burası!”

— “İki kulaç daha atıp geliyorum!”

— “Amca vallahi jandarmayı çağırırım!”

Kumsaldaki diğer yazlıkçılar ayağa kalktı. Herkes bağırmaya başladı:

— “İhsan Bey, inat etme çık sudan!”

— “Aysel Teyze balkondan görüyor, tansiyonu fırlayacak!”

Sonunda dev bir köpüklü dalga İhsan Bey’i kumların üzerine fırlattı.

Köpükler etrafa saçıldı. Kıyıdaki martılar havalandı.

İhsan Bey hapşırarak ayağa kalktı. Mayosunun cepleri ıslak kumla dolmuştu.

Tuz taneleri güneşte parladı.

Karadeniz o sabah bir kez daha gücünü göstermişti.

---

II. Karadeniz’in Şakası Yoktur: Rip Akıntısı ve Rutubetli Mimari

Karadeniz Akdeniz’e veya Ege’ye kesinlikle benzemez.

Burada deniz uysal bir tatil havuzu değildir. Vahşi ve öngörülemez bir güçtür.

Sabah saat sekizde çarşaf gibi dümdüz olan su, öğlen ikide cehenneme döner.

Kilyos ve Şile kıyılarının en sinsi tehlikesi çeken akıntıdır.

Buna bilimsel dilde rip akıntısı denir.

Kıyıya vuran devasa su kütleleri geri dönmek için kumsalda derin kanallar kazar.

Bu kanallardan denize doğru saatte yirmi kilometre hızla bir nehir gibi su akar.

Ayaklarınızın altındaki kum aniden kayar. Zemin birdenbire iki metre derinleşir.

En usta yüzücü bile akıntıya karşı kulaç atarak karaya çıkamaz.

Kurtulmanın tek kuralı vardır: Akıntıya karşı değil, kıyıya paralel yüzmek gerekir.

Fakat panikleyen insan bunu akıl edemez.

1980’li yıllarda İstanbullu kamu çalışanları bu kıyılarda kooperatifler kurdu.

Şile’nin Kumbaba, Doğancılı, Sofular ve Sahilköy mevkileri yazlık sitelerle doldu.

PTT, TEK ve Karayolları personeli yan yana yüzlerce blok inşa etti.

Mimaride özel önlemler alındı. Çatılar rüzgar tutmasın diye basık yapıldı.

Pencerelere çift kat conta takıldı. Çünkü kış fırtınalarında deniz suyu camlara kadar vururdu.

Zemin katlarda daima keskin bir rutubet kokusu olurdu.

Her haziran başında duvarlar yeniden kireçle boyanırdı. Paslanan demir korkuluklar zımparalanırdı.

Yazlıkçılar Karadeniz’in bu hırçın karakterini bilerek buraya yerleşti.

---

III. “Ben Boğaz Çocuğuyum”: Zodyak Bot ile Emekli İnadı

Şile kooperatiflerinde cankurtaranlar sadece can kurtarmaz.

Aynı zamanda inatçı emeklilerle psikolojik bir harp yürütürler.

Her sitede kendini deniz kurdu sanan en az üç emekli amca bulunur.

Bu amcalar yetmiş yaşına gelmiştir. Fakat kendilerini hala on sekizinde hissederler.

Kırmızı bayrak çekildiğinde kumsalda büyük bir tartışma başlar.

Kumsalın ortasında plastik terlikleriyle dikilen Şevki Bey cankurtaran kulübesine yürüdü.

— “Evladım, sabah saatinde bayrak niye kırmızı?”

— “Rüzgar saatte kırk kilometreye çıktı Şevki Amca.”

— “Hava günlük güneşlik, ne rüzgarı bu?”

— “Açıkta dip dalgası var amcam. Kum altınızdan kayar.”

— “Biz Boğaz’ın akıntısında Kandilli’den Bebek’e yüzerdik gençliğimizde.”

— “Şevki Amca, Boğaz’da rip akıntısı olmaz. Burası açık deniz.”

— “Siz yeni yetmeler çok korkaksınız.”

— “Korkaklık değil amca, tedbir bu. Kaymakamlık yasağı var.”

— “Bari dizlerime kadar gireyim, ayaklarım serinlesin.”

— “Diz boyunu geçmek yok ama söz ver.”

— “Tamam dedik ya evlat, çocuk muyuz biz?”

Şevki Bey suya adımını atar atmaz dalga beline vurur.

İkinci dalgada terlikleri ayağından fırlar, açığa doğru yüzer.

Cankurtaran hemen düdüğünü çalar.

Kıyıdaki turuncu zodyak bot motorunu çalıştırır. Pervane köpükler saçar.

Cankurtaran genci botun burnundan uzanıp Şevki Bey’in kolundan tutar.

Şevki Bey mecburen kıyıya geri döner. Kumsaldaki komşu kadınlar kıkır kıkır güler.

Bu sahne haziran ayından eylül sonuna kadar her gün tekrarlanır.

Cankurtaran düdüğü sitenin değişmez fon müziğidir.

---

IV. Uçan Plaj Şemsiyeleri ve Naylon Siper Muharebesi

Karadeniz sahilinde oturmak ciddi bir mühendislik bilgisi gerektirir.

Burada şemsiyeyi kuma öylesine saplayıp bırakamazsınız.

İlk sert poyraz hamlesinde şemsiye füze gibi gökyüzüne fırlar.

Sivri demir ucuyla elli metre uçup başka bir ailenin karpuzuna saplanabilir.

Bu yüzden her kooperatif sakininin plaj çantasında özel burgu demiri bulunur.

Demir çubuk kuma yarım metre derinliğinde vidalanır. Şemsiye direği bu demire cıvatayla sıkıştırılır.

Ayrıca rüzgarın kum savurmasını önlemek için renkli naylon siperler kurulur.

Dört tahta kazık kuma tokmakla çakılır. Etrafına mavi çizgili kalın branda gerilir.

Bu branda küçük bir kale duvarı vazifesi görür.

Aileler bu siperin arkasına sığınır.

Termoslar, haşlanmış sarı mısırlar ve kısır kapları kuma gömülmekten böyle kurtulur.

Çocuklar üşümemek için kendilerini boyunlarına kadar sıcak kuma gömer.

Saat 14.00 civarında rüzgar daha da azar.

Bir anda panik dolu bağırışlar duyulur:

— “Şemsiye kaçıyor! Tutun şunu!”

Kırmızı bir şemsiye taklalar atarak kumsalda hızla yuvarlanır.

On beş kişi mayolarla şemsiyenin peşinden nefes nefese koşar.

Şemsiye nihayet dalgakıran kayalarına çarparak durur.

Şemsiyenin telleri ters dönmüş, kumaşı paramparça yırtılmıştır.

Sahibi emekli astsubay Kemal Bey kırık şemsiyeye bakar:

— “Geçen hafta aldık bunu Tahtakale’den. Karadeniz poyrazına dayanacak şemsiye daha icat edilmedi.”

Herkes başını sallar. Yeni bir şemsiye daha Karadeniz kurbanı olmuştur.

Kumsalın hemen arkasındaki ahşap büfeden mis gibi taze demlenmiş çay kokusu gelir.

Büfeci çırağı elinde askılı çay tepsisiyle kumsalda koşar. Çay bardakları çıngır çıngır öter.

Rüzgarda üşüyenler sıcacık çay bardağına ellerini sarar.

Yanında peynirli simit veya sıcak kaşarlı gözleme yenir. Karadeniz’in soğuk rüzgarına karşı en lezzetli kalkan budur.

---

V. Keçe Gibi Saçlar, Bahçe Hortumu ve Şile Bezi

Karadeniz’den çıktıktan sonra yaşanan fiziksel değişim benzersizdir.

Tuz oranı Akdeniz kadar yüksek değildir. Fakat suyun mineralleri saçları tahta gibi sertleştirir.

Kafanızı ellediğinizde saçlar keçe gibi birbirine yapışmıştır.

Parmak araları ve kulak arkaları ince Karadeniz kumuyla doludur.

Bu yüzden kooperatif girişlerinde en kutsal alan bahçe hortumudur.

Her bloğun merdiven başında yeşil bir sulama hortumu asılıdır.

Site sakinleri kumsaldan dönünce tek sıra halinde bekler.

Önce ayaklar yıkanır. Parmak aralarındaki kumlar basınçlı suyla temizlenir.

Daire kapısından içeri tek bir kum tanesi bile girmemelidir. Bu sitenin anayasa maddesidir.

Eğer halıda kum görülürse evde kıyamet kopar.

Eve girilince hemen ılık bir banyo yapılır.

Ardından dolaptan saf pamuklu Şile bezi gömlekler ve elbiseler çıkarılır.

Şile bezi Karadeniz sayfiyesinin en büyük mucizesidir.

Terletmez, cilde yapışmaz, hafif esintiyi doğrudan tene geçirir.

Balkonda büyük çaydanlık kaynatılır. Fırından yeni çıkmış patatesli börekler masaya konur.

Site girişindeki fırından sıcak Trabzon ekmeği ve sarı tereyağı alınır.

Ekmeğin buharı tüterken üzerine tereyağı sürülür.

Tuzlu Karadeniz havası insanı fena acıktırır. Masadaki tabaklar beş dakikada silinip süpürülür.

Rüzgarın ve tuzlu havanın yorduğu bedenler derin bir rehavete kapılır.

Göz kapakları ağırlaşır. Dalga sesleri eşliğinde iki saatlik kesintisiz bir uyku başlar.

---

VI. Gece Dalga Uğultusu: Hırçın Kıyının Yazlıkçı Felsefesi

Gece saat 22.30 olduğunda kumsal zifiri bir karanlığa gömülür.

Gökyüzünde tek tük yıldızlar parlar. Şile Deniz Feneri’nin güçlü ışığı her on beş saniyede bir ufku aydınlatır.

Deniz fenerinin beyaz huzmesi köpüren dalgaların üstünden kayıp geçer.

Dalga sesi kooperatif balkonlarında bir an bile susmaz.

Uuuuuğğğ diye derinden gelen bir uğultu bütün evleri sarar.

Bu ses insanı önce ürkütür, sonra derin bir huzurla sakinleştirir.

Sitenin kıdemli sakinleri verandada son çaylarını yudumlarken denizi dinler.

İhsan Bey üzerindeki yün hırkayı omuzlarına çekti. Komşusu Kemal Bey’e baktı:

— “Kemal, bu deniz gündüz başka gece başka.”

— “Gündüz adamı döver İhsan, gece ninni söyler.”

— “Yarın sabah yine bayrak kırmızı olur mu dersin?”

— “Poyraz üç gün kalır İhsan. Yarın da düdük seslerini dinleriz.”

— “Olsun be Kemal. Karadeniz huysuzdur ama sahtekar değildir.”

— “Doğru dedin. Ne hissederse yüzüne vurur insanın.”

— “Ege gibi nazlanmaz, olduğu gibi gelir.”

— “İşte bu yüzden seviyoruz bu huysuz kıyıları.”

İki ihtiyar komşu gülümsedi. Boşalan bardakları tepsiye koydular.

Şile Feneri karanlığı bir kez daha yardı. Uzaktaki balıkçı tekneleri limana sığındı.

Rüzgar uğuldamaya devam etti. Karadeniz kendi hikayesini dalgalarla anlattı.

Karadeniz kıyısındaki bu kooperatifler, Ege’nin tembel sayfiyelerine benzemezdi.

Burada doğayla mücadele edilirdi. Rüzgara direnç gösterilirdi.

Cankurtaran düdüğü yarın sabah yine saat on birde kumsalı inletecekti.

Ve Karadeniz’in huysuz suları, sahildeki inatçı insanları bir kez daha terbiye edecekti.