Marmara Adası Mermer Tozu ve Çınarlı Köyü İskelesi: 1970'ler Ada Vapuru Sayfiyesi

I. Sirkeci Rıhtımı ve Altı Saatlik Vapur Seferi

08 Temmuz 1976. Sabah saat 08.15.

Sirkeci rıhtımında kesif bir kömür dumanı yükseliyordu. Devlet Denizyolları’nın emektar Sus vapuru kalın halatlarla iskeleye bağlıydı.

Güvertede büyük bir koşuşturmaca vardı. İstanbullu maarif müfettişleri, Beyoğlu terzileri ve Cağaloğlu matbaacıları merdivenleri tırmanıyordu.

Yanlarında çinko köşebentli tahta sandıklar taşınıyordu. Hamallar ter içinde sandıkları güverteye istifliyordu.

Bilet memuru turnikede zımbasını çalıştırıyordu:

— Çıt! Çıt!

Yün yatak denkleri güverte kenarlarına dizilmişti. Sandıklardan naftalin kokusu yayılıyordu.

Vapurun kalın pirinç düdüğü Boğaz’ı inletti:

— VUUUU!

Halatlar çözüldü. Vapurun iki yanındaki dev çarklar köpüklü suları dövmeye başladı.

Vapur ağır ağır Marmara Denizi’ne açıldı.

Yolculuk tam altı saat sürecekti. Henüz hızlı feribotlar icat edilmemişti.

Birinci mevki salonunda kolalı beyaz örtüler seriliydi. Porselen fincanlarda Türk kahvesi servis ediliyordu.

İkinci mevkide ise tahta sıralarda oturuluyordu. Karaköy poğaçaları gazete kağıtlarının üstüne seriliyordu.

Emekli Haydarpaşa Lisesi Edebiyat Öğretmeni Fuat Bey güvertede eşi Nimet Hanım’ın yanına oturdu.

Elindeki simitten martılara parçalar attı:

— “Marmara Adası’nın havası ciğerlerimizi açacak Nimet.”

— “Yol bitmek bilmiyor Fuat. Kaç saat kaldı?”

— “Daha Marmara Ereğlisi açığındayız hanım. Öğleden sonra adadayız.”

— “Saraylar’dan mı geçecek vapur?”

— “Önce Saraylar İskelesi’ne uğrayacak, sonra Çınarlı’ya ineceğiz.”

— “Bavulları kaybetmeyiz inşallah iskelede.”

— “Niko karşılayacak bizi hanım, merak etme sen.”

— “Deniz tuttu beni biraz Fuat.”

— “Şu nane şekerini al hanım, iyi gelir.”

— “Çantamdan kolonyayı da çıkarıver Fuat.”

— “Hemen veriyorum hanım, ferahlarsın biraz.”

Vapur açık denizde süzüldükçe İstanbul’un silüeti ufukta kayboldu.

Yerini masmavi bir ıssızlığa bıraktı.

---

II. Saraylar Mermer Ocakları ve Beyaz Toz Bulutu

Saat 13.30’da adanın kuzey kıyıları göründü.

Burası antik çağlardan beri dünyanın en kaliteli beyaz mermerinin çıkarıldığı Saraylar beldesiydi.

Dağların yamaçları devasa beyaz basamaklar halinde oyulmuştu.

Roma tapınakları ve Bizans sarayları bu dağların taşlarıyla inşa edilmişti.

Güneş ışığı çıplak mermer kütlelerine çarptığında gözleri kör edecek kadar parlak bir ışık yansıyordu.

Buhar gücüyle çalışan taş kesme makinelerinin homurtusu denize kadar ulaşıyordu:

— Gırrr! Gırrr! Gırrr!

Kıyıdaki iskeleye kosterler yanaşmıştı. Vinçler tonlarca ağırlığındaki blok mermerleri gemilerin ambarlarına indiriyordu.

Havada asılı duran incecik beyaz bir mermer tozu tabakası vardı.

Vapur iskeleye yanaştığında bu beyaz toz yolcuların ceketlerine kondu.

İskeledeki işçilerin kaşları, bıyıkları ve şapkaları un çuvalına batmış gibi bembeyazdı.

Kamyonlar dar sokaklardan geçerken ardında beyaz bulutlar bırakıyordu. Katırlar bile beyaz toza bürünmüştü.

Nimet Hanım mendiliyle burnunu kapattı:

— “Aman Fuat! Her yer bembeyaz toz!”

— “Antik Roma’nın mermeridir bu Nimet! Ayasofya bu taşla yapıldı!”

— “Tarih güzel de nefes alamıyorum ben!”

— “Korkma hanım, bizim köyümüz dağın arkasında.”

— “İşçiler nasıl yaşıyor bu tozun içinde Fuat?”

— “Alışmışlar hanım, adanın ekmeği bu taştan çıkar.”

— “Bir an önce geçsek şu burnu.”

— “Az kaldı hanım, kaptan çarkları hızlandırdı.”

— “Mermer müzesi de varmış buralarda Fuat.”

— “Dönüşte gezeriz hanım, antik heykeller var.”

Saraylar’da mermer blokları indirildi. İşçiler vapura el salladı.

Vapur burnunu adanın güneyine doğru çevirdi.

Mermer tozu geride kaldı. Vapur vadinin ardındaki yeşil cennete doğru süzüldü.

---

III. Asırlık Çınarların Gölgesinde Çınarlı Köyü İskelesi

Saat 14.45’te Çınarlı Köyü göründü.

Manzara bir anda tamamen değişti. Beyaz mermer dağlarının yerini yemyeşil yamaçlar aldı.

Köyün sahilinde göğe yükselen asırlık ulu çınar ağaçları uzanıyordu.

Ağaçların dev gövdeleri sahili kucaklamıştı. Dalların yaprakları denizin içine kadar sarkıyordu.

Ahşap iskele gıcırdadı. Vapur yavaşça yanaştı.

İskelenin ucunda köy çocukları toplanmıştı. Çocuklar vapur yanaşır yanaşmaz çivileme denize atlıyordu:

— ŞLAP!

Su berraktı. Dipteki yosunlar ve kestaneler açıkça görünüyordu.

İskelede köyün balıkçıları ve pansiyoncuları bekliyordu.

Burada mermer tozu yoktu. Havada sadece asırlık çınar yapraklarının serinliği ve taze deniz yosunu kokusu vardı.

Fuat Bey bavulları kavradı. İskele tahtalarına bastı.

Köyün kıdemli pansiyoncusu Balıkçı Niko iskelede belirdi. Kasketini çıkardı:

— “Hoş geldiniz Fuat Hocam! Sefa getirdiniz!”

— “Hoş bulduk Niko! Köyün çınarları yine pek heybetli.”

— “Sizin odayı hazırladık hocam. Üst kat, deniz cephesi.”

— “Kuyu suyu bol mu bu sene Niko?”

— “Buz gibi akar hocam, tulumbayı yeni yağladım.”

— “Hadi gidelim o zaman, yol yordu bizi.”

— “Bavulları ben taşırım hocam, siz önden buyrun.”

— “Çocuklar da ne güzel yüzüyor iskeleden.”

— “Onlar balık gibidir hocam, sudan hiç çıkmazlar.”

Köy meydanına doğru yürürken çınarların altındaki gölge adeta bir klima etkisi yaratıyordu.

Sıcaklık otuz beş dereceden anında yirmi beş dereceye düşüyordu.

---

IV. Taş Pansiyonlar, Kuyu Suyu ve Ada Ekmeği

Çınarlı’nın sokakları beyaz badanalı taş evlerle doluydu.

Her evin avlusunda bir asma çardağı ve kuyu tulumbası vardı.

Karpuzlar urganla kuyuya sarkıtılırdı. Kuyu suyunda bekleyen karpuzlar iki saatte buz gibi olurdu.

Niko’nun pansiyonu iki katlı, geniş tahta cumbalı eski bir Rum konağıydı.

Odalarda pirinç başlıklı karyolalar bulunurdu. Yatak örtüleri beyaz kolalı patiskadandı.

Pencerelerden içeri çınar yapraklarının hışırtısı dolardı.

Nimet Hanım odaya girer girmez pencereyi açtı. Derin bir nefes aldı:

— “Dünya varmış Fuat! Başımın ağrısı bir anda kesildi.”

— “Ben sana demedim mi Nimet? Çınarlı’nın havası ilaçtır.”

— “Aşağıdan mis gibi ekmek kokusu geliyor sanki?”

— “Köy fırınında ada ekmeği çıktı hanım. Zeytinli ve anasonlu.”

— “İncir reçeli de kaynatıyorlar mı bahçede?”

— “Bakır kazanda kaynıyor hanım, kokusu buraya geldi.”

— “Karpuzu da kuyuya sallandıralım hemen.”

— “Niko çoktan sarkıttı hanım, akşama keseriz.”

— “Akşama balık var mı peki Fuat?”

— “Taze istavrit tava yapacaklar bize.”

Fuat Bey avluya indi. Köy fırınından yeni çıkmış sıcak ada ekmeğini aldı.

Yanında taze keçi peyniri ve zeytinyağı vardı.

Avlu masasında kırk yıllık lüks lambası duruyordu. Çünkü adaya elektrik henüz sınırlı saatlerde veriliyordu.

Akşam sekizde jeneratör çalışır, gece on birde motor susardı.

O saatten sonra adayı sadece ay ışığı ve lüks lambasının sarı alevi aydınlatırdı.

Bölge / Mekan	Karakteristik Unsur	Atmosfer	Sayfiye Deneyimi
Saraylar Beldesi	Antik mermer ocakları	Beyaz toz bulutu ve vinç sesleri	Sanayi ve antik tarih
Vapur Güvertesi	Çark sesleri ve martılar	Kömür dumanı ve demli çay	Altı saatlik açık deniz ritüeli
Çınarlı Sahili	Asırlık dev ulu çınarlar	Serin gölgelik ve dalga fısıltısı	Doğal klima etkisi
Köy Kahvesi	Tahta tabureler ve nargile	Tavla şakırtısı ve adaçayı	Edebiyat ve ada sohbeti

---

V. İskelede Akşam Balıkçıları ve Çınaraltı Çayı

Saat 18.30 olduğunda ahşap iskele canlanırdı.

Köyün balıkçı motorları birer birer iskeleye dönerdi. Ağlar tahta iskeleye serilirdi.

Ağlardan Marmara karidesleri, gümüş balıkları ve taze istavritler ayıklanırdı.

Fuat Bey iskeledeki taş babanın üstüne oturdu.

Balıkçı Niko ağları çekerken seslendi:

— “Hocam, bu akşam tava balığı var. Kolyozlar çok taze.”

— “İki kilo ayır bize Niko, tavada çıtır yapalım.”

— “Kalamar da çıktı bugün hocam, hanım dolmasını yapar.”

— “Eksik olma Niko, sofrayı erken kurarız.”

— “Rakı da koyalım mı masaya hocam?”

— “Bir ufak açarız Niko, deniz havasına iyi gider.”

— “Roka da kopardım bostandan hocam.”

— “Harika olur Niko, sofrayı şenlendirir.”

Akşamüstü köy meydanındaki ulu çınarın altındaki kahvehanede toplanılırdı.

Tahta taburelere oturulurdu. Masalara ada dağlarından toplanmış taze adaçayı bardakları konurdu.

İstanbul’dan gelen gazeteler iki gün gecikmeli ulaşırdı.

Fuat Bey iki günlük Cumhuriyet gazetesini açardı. Köylülerle birlikte başyazıyı okurlardı.

İstanbul’dan gelen edebiyatçılar ve öğretmenler memleket meselelerini tartışırdı.

Tavla zarları mermer sehpalara vurulurdu:

— Şak! Şuk!

— “Düşeş geldi Fuat Hocam, kapıyı aldım!”

— “Tebrikler Şinasi Bey, yine şansın yaver gitti.”

— “Şans değil hocam, kırk yıllık ada taktiği bu!”

— “Yarın sabah yürüyüşe çıkıyor muyuz tepeye?”

— “Manastır koyuna kadar yürürüz, çam kokusu alırız.”

— “Fesleğen de toplarız bahçelerden.”

— “Toplarız tabii, odamız mis gibi koksun.”

Çay kaşıklarının sesleri çınar yapraklarının fısıltısına karışırdı.

Burada saatler işlemezdi. Zaman dalgaların ritmine göre akardı.

---

VI. Vapur Düdüğü ve Eylül Dönüşü Hüznü

Ağustos biterken adanın rüzgarı hafifçe serinlerdi.

Çınar ağaçlarının sararan ilk yaprakları kumsala düşerdi. Sayfiye sezonunun sonu yaklaşırdı.

Nimet Hanım tahta sandıkları topladı.

İçine zeytinyağı şişeleri, kurutulmuş adaçayı demetleri ve ada sabunları yerleştirdi.

Fuat Bey iskelede son kez denize baktı.

Uzakta Şehir Hatları vapurunun kara dumanı göründü.

Vapurun acı düdüğü koya yayıldı:

— VUUUU!

Bu düdük İstanbul’a dönüşün, kışlık apartman hayatının ve okul zillerinin habercisiydi.

Balıkçı Niko iskelede Fuat Bey’e sarıldı:

— “Seneye yine bekleriz hocam. Odanız hazır.”

— “Kısmetse geliriz Niko. Çınarlara iyi bak.”

— “Çınarlar bin yıldır burada hocam, bizi beklerler.”

— “Kışın mektup yaz bize Niko, köyü anlat.”

— “Yazarım hocam, fırtınaları haber veririm.”

— “Zeytin hasadını da yaz mektuba.”

— “Yazarım hocam, ilk yağı size ayırırım.”

Yolcular vapura bindi. Halatlar atıldı. Vapur iskeleden uzaklaştı.

Çınarlı Köyü’nün yeşil yamaçları yavaş yavaş küçüldü.

Ardından Saraylar’ın beyaz mermer dağları göründü. Bir kez daha o beyaz toz bulutu vapurun ardından savruldu.

Fuat Bey güvertedeki tahta sıraya yaslandı. Gözlerini kapattı.

Ceketinin yakasında hala Çınarlı’nın çınar yaprağı kokusu tütüyordu.

Ve Marmara Adası, kuzeyindeki beyaz mermer tozu ve güneyindeki kadim yeşil gölgesiyle, yeni bir yazı beklemek üzere kış uykusuna daldı.