Ören Öğretmenevleri Sitesi: Asırlık Meşe Ağaçları Altında Memleket Kurtarma Sezonu

I. Saat 18.15: Palamut Meşesi Gölgesi, Çıtır Çekirdek ve Gazete Eki

Saat tam 18.15’ti.

Burhaniye Ören sahilinde asırlık palamut meşelerinin gölgesi kumsala kadar uzanmıştı.

Kaz Dağları’ndan inen serin bir hava kordonu ferahlatıyordu. Güneş yavaşça Edremit Körfezi’ne doğru iniyordu.

Öğretmenevleri Sitesi’nin ortak bahçesinde beyaz plastik sandalyeler gıcırdadı.

Masaların üzeri her zamanki gibi doluydu. Cam kül tablaları, ince belli bardaklar ve katlanmış sarı sayfalı gazeteler vardı.

Emekli Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni Cevdet Hoca gözlüğünü taktı. Gözlük çerçevesi kalın siyah kemiktendi.

Elindeki tükenmez kalemle gazetenin çengel bulmacasını dolduruyordu. Yedi harfli bir cumhuriyet dönemi şairi arıyordu.

Yan sandalyede emekli Tarih öğretmeni Muzaffer Bey oturuyordu. Üzerinde mavi çizgili keten gömlek vardı. Cebinde yedek kurşun kalem taşırdı.

Masaya büyük boy bir porselen demlik geldi. Çayın buram buram buharı meşe dallarına yükseldi.

Muzaffer Bey bardağına iki parça kesme şeker attı. Kaşığı bardağın kenarına vurmadan usulca karıştırdı. Şıkır şıkır ses çıkmadı.

— “Cevdet, bugünkü köşe yazısını dikkatle okudun mu?”

— “Okudum Muzaffer. Hep aynı beylik laflar, yeni hiçbir tespit yok.”

— “Milli Eğitim Şurası yine toplanıyormuş Ankara’da.”

— “Toplansınlar bakalım. 1975’te hazırladığımız pedagoji raporunun kapağını bile açamazlar.”

— “O zamanlar Köy Enstitüleri terbiyesi vardı Cevdet.”

— “Hala dipdiri duruyor o terbiye Muzaffer. Bak bu masada oturuyor.”

— “Biz varız da gençlik nerede? Hepsi telefon ekranına gömülmüş.”

— “Telefonu bırak şimdi, bana yedi harfli hececi bir şair söyle.”

— “Faruk Nafiz de geç Cevdet, zihnini boşuna yorma.”

İki ihtiyar eğitimci birbirine bakıp hafifçe gülümsedi. Çaylarından sıcak birer yudum aldılar.

Ören’de saat altıdan sonra zaman başka türlü akardı.

Burada siyaset bir akşam sohbeti değil, vatani bir görev gibiydi.

Bu masalarda yarım asırdır memleket kurtarılır, ertesi akşama kadar yeniden dağılırdı.

II. 1970’ler ve TÖB-DER Ruhu: Bir Kooperatif Nasıl Kuruldu?

Öğretmenevleri Sitesi asla bir tesadüf eseri değildi.

1970’li yılların başında öğretmen hareketi altın çağını yaşıyordu. TÖB-DER çatısı altında on binlerce eğitimci omuz omuzaydı.

Öğretmenler sadece sınıfta ders anlatmıyordu. Aydınlanmanın öncü neferleri olarak kabul ediliyorlardı.

Fakat maaşlar son derece mütevazıydı. Bir öğretmenin lüks otellerde tatil yapması hayal bile edilemezdi.

1974 yazında Ankara ve İzmir’den bir grup idealist eğitimci Burhaniye’ye geldi. Ören o tarihte bakir bir ormandı.

Kıyıda asırlık, devasa palamut meşeleri göğe yükseliyordu. Deniz kumu altın sarısı ve incecikti.

Dönemin yerel yöneticileri öğretmenlerin bu kamusal talebine kayıtsız kalmadı. Geniş bir parsel tahsis edildi.

S.S. Öğretmenler Konut Yapı Kooperatifi işte böyle kuruldu.

Yüz elli öğretmen her ay bordrolarından düzenli kesinti yaptırdı. Kooperatif taksiti namus sözü gibiydi.

İnşaat planı çizilirken genel kurulda tarihi bir prensip kararı alındı:

“Tek bir meşe ağacının dalı bile kesilmeyecektir.”

Birinci blok yükselirken dev bir meşe dalı ikinci katın balkonuna denk geldi.

Şantiye şefi dalı budamak istedi. Fakat kooperatif yönetimi projeyi derhal durdurdu.

Mimar sabaha kadar çalışıp planı revize etti. Balkonun betonu daire şeklinde delindi.

Ağacın kalın dalı balkon tabanından geçirilip gökyüzüne uzatıldı. O meşe ağacı bugün hala o evin salonuna gölge verir.

Binalar ikişer katlı ve bitişik bloklar halinde yapıldı. Salonlar otuz beş metrekareydi. Odalar küçüktü.

Zeminler sade dökme mozaikti. Pencereler beyaz yağlı boyalı ahşaptan ibaretti.

1979 senesinde ilk aileler anahtarlarını törenle teslim aldı.

Sitenin kalbine ortak bir kütüphane kuruldu. Raflara klasikler dizildi.

Burası Türkiye’nin en aydınlık, en gürültüsüz sahil cumhuriyeti haline geldi.

III. Plastik Sandalye Parlamentosu: Tüzük ve Aidat Çatışması

Saat 19.30 olduğunda ortak bahçe adeta bir açık hava parlamentosuna dönüşürdü.

Emekli fizikçiler, felsefeciler, coğrafyacılar ve ilkokul müdürleri sandalyeleri birleştirirdi.

Bu masaya dışarıdan rastgele bir tatilcinin oturması teklif dahi edilemezdi.

Masanın yazılı olmayan ama demir gibi sert kuralları vardı.

Bir iddia ileri sürüyorsan kaynak gösterecektin. Ezber slogan atan anında mahcup edilirdi.

O akşam masaya emekli Coğrafya öğretmeni Şinasi Bey hışımla yanaştı.

Elinde site yönetiminin panoya astığı son genelge vardı. Sandalyeyi hızla çekti ve oturdu.

— “Arkadaşlar, bu aidat artışını kabul edecek miyiz?”

— “Hangi aidat Şinasi Hocam? Yine neye zam yapmışlar?”

— “Ortak artezyen ve bahçe aydınlatması için yüzde 25 artış talep ediyorlar.”

— “Yüzde 25 mi? Devletin resmi enflasyon verisine baksınlar evvela!”

— “Şinasi Bey, geçen ay dalgıç pompa yandı ya.”

— “Pompa yandıysa amortisman fonundan karşılansın. Emeklinin maaşına kim yüzde 25 zam yaptı?”

— “Yönetim kuruluna yazılı ve gerekçeli bir itiraz sunalım.”

— “Dilekçe yetmez Muzaffer, olağanüstü genel kurulu acil toplantıya çağıralım.”

— “Kooperatif ana tüzüğünün on dördüncü maddesini işletiriz.”

— “Madde numarasını hala nasıl hatırlıyorsun sen?”

— “1978 genel kurulunda o madde için üç saat kürsüde konuştum ben!”

Masadaki öğretmenler neşeyle güldü. Tavla zarları ahşap zemine yuvarlandı. Şıkır şıkır sesler yükseldi.

Muzaffer Bey zarı attı. Pencü se geldi.

— “Bak Şinasi Hocam, coğrafya kaderdir ama bu açık kapı senin felaketin olacak!”

— “Zarın rastlantısına sevinme Muzaffer, tarihsel materyalizm bu masada galip gelecek!”

— “Bırak teoriyi Şinasi, çayları söyle sen!”

— “Garson evladım, taze demlikten dört sade çay çekiver bize!”

Tartışmalar asla şahsi bir kırgınlığa dönüşmezdi. Medeni ölçü hiçbir zaman aşılmazdı.

Bu bahçede ses tonu değil, argümanın mantığı yarışırdı.

IV. Saat 14.00-16.00: Kutsal Sayfiye Siestası ve Sessizlik Yasası

Öğretmenevleri Sitesi’nde gündüzün en katı kuralı öğle uykusudur.

Saat 14.00 ile 16.00 arası sitenin zamanı durur. Bu iki saat boyunca tam bir sessizlik ilan edilir.

Balkonlarda sesli konuşmak kesinlikle yasaktır. Radyo ve televizyonların sesi tamamen kısılır.

Çocukların sokakta top oynaması veya bisiklet zili çalması en büyük kabahattir.

Eğer bir çocuk bahçede koşarsa, balkondan anında bir ses yükselir:

— “Evladım, sessiz olunuz! İnsanlar kitap okuyor ve dinleniyor!”

Bu uyarı asla bağırarak yapılmaz. Öğretmen ses tonundaki o otoriter vakar çocuğun adımlarını kesmeye yeter.

Balkonlardaki ahşap şezlonglara temiz bez örtüler serilir.

Yaşlı hocalar gözlüklerini sehpaya bırakır. Yüzlerine ince bir tülbent örterler.

Ağustos böceklerinin ritmik sesi ve çam palamutlarının çıtırtısı dışında hiçbir ses duyulmaz.

Hatta 1996 yılında bir kargo kamyonu öğle saatinde kornaya basmıştı.

Tüm site pencereleri aynı anda açılmıştı. Emekli kimya öğretmeni Fahrettin Bey balkona fırlamıştı:

— “Kornaya basamazsınız beyefendi! Burası sayfiye sitesidir, otogar peronu değil!”

Şoför afallamış, motoru durdurup kargoyu yürüyerek teslim etmek zorunda kalmıştı.

Bu sessizlik disiplini sitenin elli yıllık yazısız anayasasıydı.

V. Kordon Boyu Akşam Yürüyüşü ve Çınaraltı Semaveri

Saat 20.45 olduğunda güneş çoktan batmış olurdu. Kordon boyunca akşam piyasası başlardı.

Ören sahil bandı kilometrelerce uzanırdı.

Sitenin sakinleri eşleriyle birlikte kol kola yürüyüşe çıkardı.

Erkeklerin omzunda krem rengi triko süveterler asılıydı. Kadınlar zarif çiçekli elbiseler giyerdi.

Adımlar telaşsız ve sakindi. Her adımda eski bir meslektaşa rastlanırdı.

— “İyi akşamlar Leman Hanım, torunlar Ankara’dan gelebildi mi?”

— “Geldiler Şükran Hocam, sabah otobüsünden aldık çocukları.”

— “Deniz suyu nasıl bu ikindi vakti, üşütmezler değil mi?”

— “Körfez suyu bugün ılık ve sakindi, hiç dalga yoktu.”

— “Yarın sabah Havran pazarına gidecek misiniz?”

— “Sabah saat sekiz buçuk minibüsüne bineriz birlikte.”

Yürüyüşün varış noktası daima Çınaraltı Çay Ocağı olurdu.

Asırlık çınarların altına dizilmiş yeşil tahta masalara oturulurdu.

Közde pişen semaver masanın yanına konurdu. Semaverin bacasından incecik bir duman göğe süzülürdü.

Fırından yeni çıkmış gevrek susamlı simitler sofraya getirilirdi.

Peynir, zeytin ve domates pay edilirdi.

Gençlerin gittiği kulüplerden gelen bas sesleri uzaktan duyulurdu.

Fakat bu masalarda zarafet ve sükunet hiç bozulmazdı.

Kimse zenginliğini sergilemezdi. Kimse pahalı eşyalarıyla övünmezdi.

Bu masalarda konuşulan tek servet, memlekete kazandırılan dürüst yurttaşlardı.

VI. Gece 23.30: Kaz Dağları Serinliği ve Yarının İnancı

Gece yarısına doğru saat tam 23.30’u vurdu.

Kaz Dağları’nın çam ormanlarından süzülen serin rüzgar Ören sahiline indi.

Bu rüzgar gündüzün tüm yakıcı sıcağını süpürüp götürdü. Hırkaların düğmeleri boyuna kadar iliklendi.

Bahçedeki son porselen demlik de boşaldı.

Garson genç bardakları tepsiye topladı. İnce belli bardaklar birbirine çarptıkça çınladı.

Cevdet Hoca gazetesini özenle katlayıp çantasına koydu.

Muzaffer Bey sedef kakmalı tavla kutusunu kapattı. Çıt diye kilit sesi duyuldu.

— “Yarın sabah kordon yürüyüşünü kaçta yapıyoruz Muzaffer?”

— “Saat tam yedide palamut meşesinin altında buluşalım Cevdet.”

— “Geç kalmayasın, sabah tansiyon hapını da almayı ihmal etme.”

— “İlaç aklımda merak buyurma. Bulmacadaki şairi nihayet buldun mu?”

— “Buldum buldum. Cahit Sıtkı imiş meğer. Yaş otuz beş yolun yarısı eder diyor.”

— “Biz yolu ikiye katladık be Cevdet. Ömür geçti ama vicdanımız rahat.”

— “Vicdan rahatsa gerisi teferruattır Muzaffer. Yarın görüşürüz.”

İki ihtiyar dost meşe ağaçlarının gölgelediği karanlık patikada yavaşça yürüdü.

Sokak fenerleri beyaz badanalı evlerin yeşil panjurlarını aydınlatıyordu.

Açık pencerelerden haber bültenlerinin tok spiker sesleri geliyordu.

Bu sitede herkes aynı saatte uyur, aynı saatte memleket derdine uyanırdı.

Yarım asırlık kooperatif, modern tüketim çağının ortasında dimdik ayaktaydı.

Ne rant hırsı ne de beton dalgası bu köklü kültürü teslim alabildi.

Yarın sabah güneş yine aynı pırıl pırıl körfezden yükselecekti.

Ve o asırlık palamut meşesinin altında, bir demlik çay eşliğinde adil bir dünya yeniden inşa edilecekti.